HOMA-IR (insulinga rezistentlik indeksi)

HOMA-IR (insulinga rezistentlikni gomestaz modeli asosida baholash) testi, shuningdek insulin rezistentligi indeksi deb ataladi, och qoringa plazmadagi glyukoza va och qoringa insulin ko'rsatkichlari asosida insulin rezistentligini baholaydi. U rivojlanayotgan insulin rezistentligini aniqlash va kardiometabolik xavfni, jumladan 2-toifa qandli diabet, ateroskleroz va yurak-qon tomir kasalligi ehtimolini tabaqalashtirish uchun qo'llaniladi. Shuningdek, tahlil insulin rezistentligi bilan bog'liq buzilishlar — metabolik sindrom, polikistoz tuxumdonlar sindromi, surunkali buyrak kasalligi, surunkali V yoki S gepatiti va jigar steatozi — da metabolik xavfni klinik kontekstda baholash uchun qo'llaniladi.

Insulin rezistentligi — insulinga javob beruvchi to'qimalarning insulinga sezgirligi pasayishi holati bo'lib, bu hujayralar tomonidan glyukozaning qabul qilinishi buzilishiga va glyukoza almashinuvining o'zgarishiga olib keladi. U metabolik va gemodinamik buzilishlar, past darajadagi yallig'lanish hamda genetik moyillikning kombinatsiyasi natijasida yuzaga keladi va 2-toifa qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklari, dismetabolizm va metabolik sindrom xavfining oshishi bilan bog'liq. Insulin oshqozon osti bezining beta hujayralari tomonidan proinsulindan hosil bo'ladigan peptid gormon. U glyukozaning qondan mushak va yog' to'qimalariga o'tishini rag'batlantiradi, jigarda glikoliz hamda glikogen va yog' kislotalari sintezini stimulyatsiya qiladi, lipoliz va ketogenezni susaytiradi va energiya zaxiralash hamda utilizatsiyasini qo'llab-quvvatlaydi. Insulin rezistentligi rivojlanishi bilan qon aylanishidagi insulin konsentratsiyasi oshadi va och qoringa glyukoza ortishga moyil bo'ladi, bu esa 2-toifa qandli diabet, ateroskleroz (jumladan koronar kasallik), gipertenziya, ishemik yurak kasalligi va ishemik insult xavfining yuqoriligi bilan bog'liq. HOMA-IR quyidagicha hisoblanadi: och qoringa insulin (μIU/mL) × och qoringa glyukoza (mmol/L) ÷ 22.5. HOMA-IRning yuqoriroq qiymatlari och qoringa insulinning va/yoki glyukozaning oshganini aks ettiradi va to'qimalarda insulinga rezistentlik darajasining kattaligini ko'rsatadi; bu 2-toifa qandli diabet va yurak-qon tomir kasalliklari xavfining oshishi bilan korrelyatsiya qiladi. Aholiga asoslangan HOMA-IR bo'yicha insulin rezistentligi chegaralari odatda uning kumulyativ taqsimotining taxminan 70–75-percentillari darajasida belgilanadi. Qo'shimcha marker sifatida insulin rezistentligi indeksi metabolik sindromni tavsiflashga yordam beradi — yurak-qon tomir kasalliklari, 2-toifa qandli diabet, ateroskleroz, jigar steatozi va ayrim malign neoplaziyalar uchun xavf omillari yig'indisi — bunda semirish va insulin rezistentligi o'zaro bog'liq metabolik, gormonal va klinik buzilishlarni harakatga keltiradi. Hisob-kitob och qoringa glyukoza 7 mmol/L dan past bo'lganda buzilgan glyukoza tolerantligi va diabetni aniqlash uchun informativdir. HOMA-IR ko'pincha quyidagi klinik holatlarda qo'llaniladi: polikistoz tuxumdonlar sindromi bo'lgan ayollarda gumon qilinayotgan insulin rezistentligi, gestatsion diabet, surunkali buyrak kasalligi, surunkali V yoki S gepatiti va alkogolsiz yog'li jigar kasalligi, shuningdek infeksion, onkologik yoki autoimmun holatlar chog'ida va glyukokortikoidlar yoki og'iz kontratseptivlari kabi dori vositalarini qabul qilayotgan bemorlarda.